In mijn vorige blogs onderzocht ik wat interoceptie is en wat je eraan hebt in je dagelijks leven. In het kort is het: je lichaam kunnen voelen en de sensaties die je ervaart kunnen interpreteren.
Het klinkt zo simpel: je lichaam voelen. En toch… kan het soms zo ingewikkeld zijn!
Als je moeite hebt met interoceptie, ben je niet raar of afwijkend. Want het is niet ongewoon moeite te hebben met het ervaren van je fysieke sensaties. Er zijn verschillende redenen voor.
Je lichaam voelen is geen vanzelfsprekendheid (en dit is waarom)
Ik denk dat het voor een groot deel komt omdat we het niet gewend zijn. We hebben het simpelweg nooit geleerd.
Op school wordt er weinig tot geen aandacht aan geschonken, door de nadruk op cognitieve vaardigheden. Dit gaat ten koste van het luisteren naar je lichaam, want: je mag alleen in de pauze plassen. Je mag eten als het etenstijd is. Je moet stil zitten op je stoel. Kortom, deze omgeving stimuleert je niet om nieuwsgierig naar je lichaam te luisteren en daar adequaat op te reageren.
En velen van ons hebben het ook niet van huis meegekregen. Want als je ouders geen goede interoceptieve vaardigheden hebben, kunnen zij je het ook niet leren.
In het algemeen kun je zeggen dat onze maatschappij er niet op ingericht is om je te ondersteunen om je lichaam te voelen.
Als het lastig is om je lichaam te voelen: mogelijke oorzaken
Daarnaast zijn er ook meer specifieke oorzaken. Ik noem hieronder de belangrijkste.
Chronische stress
Stresshormonen en de activiteit van het autonome zenuwstelsel kunnen de communicatie tussen lichaam en hersenen verstoren. Hierdoor kun je de signalen minder goed voelen of interpreteren. Bij chronische stress worden interne signalen ‘onderdrukt’ als energie-besparende strategie. Want bij stress is de prioriteit van het lichaam om te zorgen voor je overleving. En dan zijn je interne gewaarwordingen minder relevant.
Trauma
Ook trauma kan ervoor zorgen dat je minder of zelfs helemaal geen sensaties vanuit je lichaam kunt waarnemen. Trauma kan je gevoel van veiligheid in het lichaam aantasten, waardoor je allerlei signalen niet vertrouwt of negeert.
Het kan zelfs zorgen voor dissociatie. Dit is een overlevingsstrategie waarbij interoceptieve signalen niet worden waargenomen of niet lijken te bestaan.
Psychische aandoeningen
Ook angst, depressie, eetstoornissen, paniekstoornissen en andere mentale condities houden verband met verstoorde interoceptieve verwerking.
Dit kan leiden tot moeite met het begrijpen van lichamelijke gewaarwordingen.
Het kan de volumeknop van je sensaties versterken (je voelt alles te veel), wat tot angst kan leiden. Of het kan de sensaties juist verzwakken (je voelt weinig van je sensaties), wat tot ongevoeligheid of verwarring kan leiden.
Fysieke gezondheidsproblemen:
Langdurige pijnklachten of lichamelijke ziekten kunnen de interoceptieve nauwkeurigheid verlagen. Je voelt bijvoorbeeld heel veel, maar kunt het niet goed interpreteren. Of je lichaam ‘praat’ continu, en de hersenen hebben moeite onderscheid te maken tussen signalen.
Autisme en ADHD
Interoceptieve verwerking werkt bij neurodivergente mensen anders, zowel in sterkte als in betrouwbaarheid.
Bij autisme kan interoceptie verminderd zijn, wat samenhangt met moeilijkheden bij emoties herkennen en reguleren. Het kan zelfs zijn dat je je fysieke sensaties helemaal niet kunt ervaren – dat wordt alexithymie genoemd.
Bij ADHD kan het zijn dat de signalen wel binnenkomen, maar dat er niet tijdig op gereageerd wordt, of dat ze moeilijk zijn te identificeren (bijvoorbeeld dat je geen onderscheid voelt tussen honger en stress).
Het kan ook zijn dat je sensaties pas later kunt waarnemen en interpreteren, met enige vertraging dus.
Het ligt niet aan jou (en je kunt leren je lichaam beter te voelen)
Er zijn ongetwijfeld nog meer oorzaken die kunnen zorgen voor een verminderde interoceptieve waarneming, maar dit zijn degenen met de grootste impact. Belangrijk om je te realiseren: geen van deze oorzaken is jouw schuld.
Maar wat de achterliggende reden ook is als je nu weinig interoceptie ervaart: je kunt het gelukkig wel leren! Dat vraagt tijd. Het is net als het leren van elke willekeurige taal: het vergt oefening.
Yoga is een goede manier om dit op een rustige, duurzame manier te leren en te ontdekken. In de vorige blogs over interoceptie heb ik ook een aantal andere tips gegeven, dus die kan je nog eens doorlezen.
Het voornaamste doel van déze blog is inzicht te geven waarom het voor sommigen – misschien wel voor jou of mensen om je heen – moeilijk kan zijn om te voelen wat er zich in het lichaam afspeelt en hier vervolgens duiding aan te geven. Het kan helpen als je begrijpt waar het vandaan komt en vaak kun je dan milder naar jezelf kijken of met meer compassie.
Hoe is jouw lichaamsbewustzijn eigenlijk?
Misschien kun je voor jezelf de komende tijd eens nagaan of interoceptie makkelijk of lastig voor je is.
Het kan ook minder zwart-wit zijn: misschien kun je het op sommige momenten wel, en op andere niet. Of misschien kun je bepaalde sensaties wel goed voelen en interpreteren, en andere juist niet.
Alles begint met bewustwording. Pas als je meer zicht hebt op hoe het is bij jou, kun je er iets mee doen. Hopelijk heeft deze blog je daarmee kunnen ondersteunen!
Wil je dat ook ervaren? Je kunt gratis meedoen met een proefles yoga. Meer informatie over mijn aanbod vind je hier.